काठमाडौँ । विश्वव्यापी बाल मृत्युदर घटे पनि गति सुस्त देखिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) र साझेदार एजेन्सीहरूको पछिल्लो रिपोर्ट, बाल मृत्युदरमा स्तर र प्रवृत्ति अनुसार, २०२४ मा पाँच वर्षको उमेर नपुग्दै २३ लाख नवजात शिशुहरूसहित लगभग ४९ लाख बालबालिकाको मृत्यु भएको छ ।
प्रतिवेदनमा यी मृत्युहरूको ठूलो अनुपात किफायती र प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवाहरू मार्फत रोक्न सकिने उल्लेख छ । साथै सन् २००० देखि विश्वव्यापी रूपमा पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाको मृत्यु आधाभन्दा बढीले घटेको छ ।
यद्यपि, यो गिरावटको गति २०१५ देखि ६० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ, जसले यस क्षेत्रमा प्रगतिमा सुस्ततालाई संकेत गर्दछ । विज्ञहरू हालको गतिमा विश्वव्यापी लक्ष्यहरू प्राप्त गर्नु चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने विश्वास गर्छन् । नवजात शिशुहरू सबै बाल मृत्युदरको लगभग आधा हिस्सा ओगटेका छन् ।
प्रतिवेदनका अनुसार नवजात शिशु मृत्युको प्रमुख कारण समयपूर्व जन्म (३६ प्रतिशत) र प्रसव वा जन्मको समयमा हुने जटिलताहरू (२१ प्रतिशत) रहेको छ । संक्रमण र जन्मजात विकृतिहरू पनि महत्त्वपूर्ण कारण देखिएका छन् । प्रतिवेदनले गुणस्तरीय प्रसूति सेवाहरू, प्रशिक्षित स्वास्थ्यकर्मीहरूको उपलब्धता र नवजात शिशु हेरचाह सुविधाहरूले यी मृत्युलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सक्छ भन्ने कुरामा जोड दिएको छ ।
पहिलो पटक, प्रतिवेदनले गम्भीर कुपोषणका कारण हुने मृत्युको विश्वव्यापी अनुमान प्रस्तुत गरेको छ । यसका अनुसार, १ देखि ५९ महिना उमेरका एक लाखभन्दा बढी बालबालिका गम्भीर कुपोषणका कारण मृत्यु भएको छ, जुन कुल बाल मृत्युदरको लगभग पाँच प्रतिशत हो । यद्यपि, वास्तविक संख्या बढी हुन सक्छ, किनकि धेरै अवस्थामा कुपोषणलाई प्रत्यक्ष कारणको रूपमा रेकर्ड गरिएको छैन । पाकिस्तान, सोमालिया र सुडान जस्ता देशहरूमा कुपोषणसँग सम्बन्धित मृत्युको उच्च बोझ छ । प्रतिवेदनका अनुसार, १७ प्रतिशत मृत्युको लागि मलेरिया मात्र जिम्मेवार छ । चाड, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो, नाइजर र नाइजेरिया जस्ता उपसहारा अफ्रिकी देशहरूमा मलेरियाको मृत्यु उच्च देखिएको छ । जलवायु परिवर्तन र औषधि प्रतिरोध जस्ता चुनौतीहरूले यी क्षेत्रहरूमा रोकथाम र उपचारलाई गाह्रो बनाएको छ ।
प्रतिवेदनले विश्वव्यापी रूपमा गहिरो क्षेत्रीय असमानतालाई समेत उजागर गरेको छ । अफ्रिकामा पाँच वर्ष मुनिका सबै मृत्युको ५८ प्रतिशत हिस्सा रहेको छ, जसमा संक्रमणबाट हुने मृत्युको ५४ प्रतिशत हिस्सा संक्रमणबाट हुने गरेको छ । दक्षिण एसियामा २५ प्रतिशत बाल मृत्यु हुने गरेको छ, जसमा समयपूर्व जन्म, जन्ममा हुने चोटपटक र संक्रमण जस्ता नवजात शिशु जटिलताहरू प्रमुख कारण रहेका छन् ।
यसको विपरित, युरोप र उत्तरी अमेरिकामा संक्रमणबाट हुने मृत्यु नौ प्रतिशतमा सीमित छ, जबकि अष्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डमा यो संख्या छ प्रतिशत छ । यी तथ्याङ्कहरूले स्वास्थ्य सेवाको उपलब्धता र गुणस्तरमा असमानताले बालबालिकाको बाँच्ने सम्भावनालाई प्रत्यक्ष असर गर्छ भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा देखाउछन् ।
